Treść

Podstawowe informacje

Gmina Stężyca położona jest w środkowej części województwa pomorskiego, w powiecie kartuskim. Według stanu na koniec 2025 roku gminę zamieszkiwało 11 265 osób. Zajmuje powierzchnię 16 032 ha i graniczy z gminami: Sulęczyno, Sierakowice, Chmielno, Kartuzy, Somonino i Kościerzyna. Południowa granica gminy stanowi jednocześnie, według obowiązującego podziału administracyjnego kraju, granicę między powiatem kartuskim a kościerskim.

Gmina podzielona jest na 18 obrębów wiejskich: Czaple, Pierszczewo, Gołubie, Sikorzyno, Nowa Wieś, Klukowa Huta, Łosienice, Niesiołowice, Żuromino, Kamienica Szlachecka, Łączyno, Stężyca, Potuły, Szymbark, Zgorzałe, Gapowo, Stężycka Huta, Borucino. Siedzibą władz gminy jest Stężyca.

Wiodącymi funkcjami lokalnej gospodarki są rolnictwo i gospodarka leśna, a w ostatnich latach coraz prężniej rozwija się turystyka, w tym agroturystyka.

Położenie fizycznogeograficzne

Pod względem fizycznogeograficznym gmina Stężyca leży na Pojezierzu Kaszubskim, w granicach trzech mniejszych jednostek (submezoregionów): Centralnych Wysoczyzn i Wzgórz Nadjeziornych, Równiny Klukowsko-Kłobuczyńskiej oraz Pagórów Sierakowickich. Ponad 60% obszaru gminy wchodzi w skład Kaszubskiego Parku Krajobrazowego.

Budowa geologiczna

Starsze podłoże geologiczne, podczwartorzędowe, w postaci osadów trzeciorzędowych zalega na zmiennej głębokości 100–200 m. Cały nadkład reprezentują utwory czwartorzędowe, głównie plejstoceńskie — gliny zwałowe, żwiry, piaski oraz iły pochodzenia lodowcowego i wodnolodowcowego. Największą powierzchnię zajmują piaski sandrowe, zalegające wzdłuż rynny raduńsko-ostrzyckiej, natomiast glina zwałowa występuje płatami na wschód i zachód od Jeziora Raduńskiego Górnego oraz od Jeziora Ostrzyckiego. Utwory holoceńskie (piaski, namuły, torfy i kreda jeziorna) zajmują niewielkie powierzchnie w dnach rynien i w zagłębieniach bezodpływowych.

Rzeźba terenu

Obszar gminy został ukształtowany głównie przez procesy związane z ostatnim zlodowaceniem północnopolskim, a jedynie częściowo przez procesy zachodzące po ustąpieniu lądolodu i trwające do dziś. Skrajne wysokości terenu wynoszą od 160,1 m n.p.m. (poziom lustra wody Jeziora Ostrzyckiego) do 328,6 m n.p.m. (Wzniesienie Wieżyca). Deniwelacje terenu sięgają zatem aż 168,5 m — są to najwyższe wartości w obrębie Pojezierzy Południowobałtyckich.

Największą powierzchnię gminy zajmują równiny sandrowe, rozciągające się po obu stronach Jeziora Raduńskiego Górnego oraz wokół jezior Stężyckiego, Patulskiego i Lubowiska, zalegające na wysokości od ok. 200 m n.p.m. na północy do nieco ponad 160 m n.p.m. na południu.

W środkowej części gminy, w trzech płatach, występuje morena denna falista lub pagórkowata (dwa płaty między Jeziorem Ostrzyckim a Raduńskim Górnym oraz jeden w okolicach Klukowej Huty), zalegająca na wysokości 200–220 m n.p.m. Najlepiej wykształcone pagóry moreny czołowej znajdują się w paśmie Wzgórz Szymbarskich, we wschodniej części gminy, gdzie ich wysokości względne przekraczają 60 m. Nierównomiernie rozrzucone pagórki moreny czołowej występują też w północno-zachodniej części gminy.

Zarówno na powierzchni sandrów, jak i w obrębie moren dennych i czołowych, spotyka się liczne zagłębienia po wytopionych bryłach lodu lodowcowego — tzw. wytopiska. Charakterystycznym elementem morfologii terenu gminy są rynny polodowcowe, przebiegające dwoma ciągami z północnego wschodu na południowy zachód (rynna raduńsko-stężycka i rynna ostrzycko-lubowiska), połączone trzecią rynną wzdłuż linii Ostrzyce – Czapielski Młyn. Rynny te są, poza okolicami Stężycy, głęboko wcięte (20–60 m) w stosunku do otaczającej powierzchni. W ich dnach znajdują się wydłużone jeziora rozdzielone progami.