Betlejem pod Gapowem — ciekawostka toponimiczna

W okolicach Stężycy, ok. 0,5 km na północny zachód od Gapowa, znajduje się niewielkie wybudowanie o intrygującej nazwie Betlejem. W Obwieszczeniu Wojewódzkiej Rady Narodowej z 1951 r. zapisano ją błędnie jako Betleem — poprawną formę Betlejem odnotowano dopiero na mapie wojskowej z 1962 r.

Skąd taka nazwa? To przykład ludowej, żartobliwej tradycji nazewniczej charakterystycznej dla Pomorza. Mianem „Betlejem" określano miejscowości o bardzo skromnej, ubogiej zabudowie — przypominającej stajenkę, w której według tradycji przyszedł na świat Jezus. Czasem o nazwie decydowało również położenie: osada oddalona od głównych dróg i niedogodnie usytuowana, „na końcu świata".

Nazwa ta nie jest unikatowa dla naszej okolicy — podobne „Betlejem" spotykamy również w powiecie kartuskim (m.in. pod Czeczewem, Staniszewem i Miechucinem) oraz w powiecie kościerskim (pod Nowym Wiecem, Trzebuniem, Konarzynami i Iłownicą). Świadczy to o żywej niegdyś tradycji nadawania humorystycznych, obrazowych nazw niewielkim osadom i przysiółkom.

Średniowieczny ślad w źródłach krzyżackich — hipoteza badawcza

Wśród najstarszych źródeł pisanych dotyczących naszego regionu wymienia się Wielką księgę czynszową Krzyżaków, w której pod rokiem 1437, w wójtostwie (prokuratorstwie) mirachowskim, odnotowano miejscowość zapisaną jako Nessula Damerow. Nazwa ta nie pojawia się już w żadnych późniejszych źródłach, co znacznie utrudnia jej identyfikację.

Wydawca księgi ostrożnie sugerował, że zapis ten może odnosić się do dzisiejszych Niesiołowic — jednak jest to wyłącznie przypuszczenie, którego nie sposób jednoznacznie potwierdzić. Badacze zajmujący się nazewnictwem (onomaści) proponują odczyt tej nazwy jako Niesioła Dąbrowa (poprawniej po polsku: Dąbrowa Niesioła) — co miałoby dokumentować staropolskie imię Niesiodł. Warto zaznaczyć, że w niemieckich zapisach nazwa Dąbrowa była regularnie oddawana jako Damerau, a Dąbrówki jako Damerkau — co wspiera taki kierunek interpretacji językowej, choć samo powiązanie z konkretną, dzisiejszą miejscowością pozostaje niepewne.

To samo źródło z 1437 r. wymienia również zapis Wartin Damerow, odczytywany jako Wardyn Dąbrowa (Dąbrowa Wardyna) — od częstego na Pomorzu nazwiska Wardyn (pierwotnie Wargin). W tym przypadku źródła nie wskazują nawet hipotetycznego powiązania z żadną znaną dziś miejscowością w gminie.

Obie nazwy zbudowane są według tego samego wzorca: człon topograficzny „Dąbrowa" oraz człon dzierżawczy, wskazujący na dawnego właściciela lub mieszkańca — odpowiednio „Niesioła" i „Wardyna".

Dubowo — dzieje nazwy osady pod Stężycą

Osada położona ok. 3,5 km na północny zachód od Stężycy widnieje pod nazwą Dubowo już na mapie Schröttera z końca XVIII wieku. Nazwa ta konsekwentnie utrzymywała się we wszystkich późniejszych źródłach — zarówno polskich, jak i niemieckich — aż po czasy współczesne. Jedynym wyjątkiem był okres okupacji hitlerowskiej: od 1942 r. Niemcy zmienili nazwę na Laubhof, czyli Zielony Dwór.

Skąd wzięła się nazwa Dubowo?

To nazwa dzierżawcza, utworzona przyrostkiem -owo od nazwiska Duba — jak wskazują źródła historyczne (W. Hein), już w 1773 r. na folwarku w Stężycy mieszkał karczmarz Jan Duba. Nazwisko to jest fonetycznie przekształconą formą nazwiska Doba, wywodzącego się ze staropolskiego imienia Dobiesław — podobne przekształcenie językowe zaszło choćby w przypadku nazwy Kocborowo, która stała się Kucborowem.

Warto odnotować, że jedna z wcześniejszych hipotez badawczych (autorstwa D. Kęsikowej), wiążąca nazwę z domniemanym przezwiskiem Dłub (od czasownika „dłubać") i pierwotną formą Dłubowo, nie znajduje potwierdzenia w świetle dalszych badań.

Nazwisko Doba/Duba do dziś jest dość rozpowszechnione na Pomorzu — według Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych prof. Kazimierza Rymuta, nazwisko Doba nosi 321 osób w Polsce (w tym 56 w dawnym woj. gdańskim i 23 w słupskim), a nazwisko Duba — 239 osób (w tym 14 w woj. gdańskim).

Gołubie — nazwa wsi z dziewięciowiekową historią

Gołubie, wieś należąca do gminy i parafii Stężyca (od 1984 r. posiadająca własny kościół parafialny), należy do miejscowości o wyjątkowo długiej, udokumentowanej historii. Już w 1260 roku książę Sambor II zapisał ją cystersom z Doberanu, zakładającym wówczas klasztor w Pogódkach pod Skarszewami (wkrótce potem przeniesiony do Pelplina). W 1284 r. wieś, wraz z całym okręgiem Pirsna, przeszła w ręce Gertrudy — córki Sambora, księcia tczewskiego. Przez kolejne stulecia była przedmiotem sporów i transakcji między cystersami a prywatnymi właścicielami, aż w 1432 roku trafiła na własność kartuzów. Przez wieki pozostawała więc własnością kościelną.

Skąd wzięła się nazwa Gołubie?

Pierwotnie wieś nosiła nazwę Golubie (w źródłach zapisywaną jako Golube). To klasyczna nazwa dzierżawcza — pochodzi od imienia pierwszego właściciela lub założyciela osady, Goluba. Było to skrócone imię od pełnej, dwuczłonowej formy Gościlub, na wzór podobnych imion jak Warlub (od Warcilub, dający nazwę Warlubiu na Kociewiu) czy Gosław (od Gościsław). Od tego samego imienia Golub wywodzi się również nazwa miasta Golub-Dobrzyń nad Drwęcą oraz wsi Golub na Mazurach — było to więc imię popularne i chętnie wykorzystywane w nazewnictwie geograficznym.

W okresie okupacji hitlerowskiej, od 1942 r., wprowadzono bezsensowną, sztuczną nazwę Golben.

Ciekawa jest też powojenna zmiana pisowni z Golubie na dzisiejsze Gołubie. Wynikała ona z przesadnej troski o „czystość" polskiego brzmienia nazwy — pierwotną formę błędnie uznano za wpływ niemiecki (podobnie jak w przypadku nazwy Lubiana koło Kościerzyny, pierwotnie Łubiana), dlatego wprowadzono literę „ł". Choć zmiana ta nie miała językowego uzasadnienia, nazwa Gołubie na trwałe zadomowiła się w użyciu i funkcjonuje do dziś.

Skąd nazwa Kamienica? Historia Kamienicy Królewskiej i Szlacheckiej

Na terenie powiatu kartuskiego znajdują się dwie wsie o tej samej rdzennej nazwie: Kamienica Królewska (w gminie Sierakowice, od 1983 r. z własną parafią) oraz Kamienica Szlachecka (w parafii Wygoda). Obie po raz pierwszy pojawiają się w źródłach krzyżackich na początku XV wieku — w 1414 r. zapisano je jako Grosse Camencz (Wielka Kamienica — dzisiejsza Kamienica Królewska) oraz Cleyne Camencz (Mała Kamienica — dzisiejsza Kamienica Szlachecka). Co ciekawe, badacz F. Lorentz w spisie z 1923 r. stosował wyróżnik „Wielka" akurat do Kamienicy Szlacheckiej — pokazuje to, jak zmienna bywała historyczna terminologia. Znane dziś przydawki „Królewska" i „Szlachecka" weszły do oficjalnego nazewnictwa dopiero w drugiej połowie XIX wieku.

Nazwy te nie są przypadkowe — w XVI wieku w Kamienicy Szlacheckiej rzeczywiście mieszkała szlachta (choć źródła nie zachowały ich imion), natomiast Kamienica Królewska należała do starostwa mirachowskiego, zarządzanego przez starostę Szczawińskiego. Już od czasów krzyżackich funkcjonowały tu młyn i karczma.

W okresie zaborów i okupacji nazwy ulegały licznym przekształceniom: Niemcy zapisywali je jako Kaminitza, hitlerowcy jako Kamstein, a Kamienica Szlachecka od 1876 r. nosiła też niemiecką nazwę Niedeck. W gwarze kaszubskiej wieś do dziś nazywana jest krótko — Kamińca.

Skąd wzięła się sama nazwa Kamienica?

Wyjaśnienie jest prostsze, niż mogłoby się wydawać, i doskonale opisuje kaszubski krajobraz. W języku kaszubskim funkcjonuje słowo kamińca, oznaczające „pole pokryte licznymi kamieniami" — dokładnie to samo znaczenie ma też słowo kamionka. Nazwa Kamienica jest więc nazwą topograficzną, opisującą charakter terenu usianego kamieniami — typowy dla wielu miejsc na Kaszubach. Nie jest to zresztą jedyna taka miejscowość na Pomorzu — podobną nazwę nosi też wieś w powiecie tucholskim, a niektóre dzisiejsze „Kamionki" dawniej również zwały się Kamienicami.

Kamionka — wybudowanie pod Łączynem

Niewielkie wybudowanie położone ok. 2 km na południowy zachód od Łączyna to jedna z mniej znanych miejscowości gminy — figuruje jedynie w wykazach Urzędu Gminy oraz na mapie wojskowej z 1962 roku, nie doczekało się natomiast wzmianek w starszych źródłach historycznych.

Jego nazwa ma charakter topograficzny — pierwotnie odnosiła się do pobliskiego obiektu terenowego (np. cechy krajobrazu), a dopiero z czasem została przeniesiona na samo zabudowanie, które przy nim powstało. To częsty mechanizm powstawania nazw miejscowości na Kaszubach — teren „użycza" swojej nazwy osadzie, która się na nim rozwija.

Klukowa Huta — od hutniczej osady do wsi parafialnej

Klukowa Huta to wieś z bogatą, sięgającą XVII wieku historią, która samodzielną parafię (pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Matki Miłosierdzia) uzyskała stosunkowo niedawno, bo w 1984 roku — wcześniej należała do parafii w Stężycy.

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą już z 1688 roku, z ksiąg ławniczych Kościerzyny, gdzie zapisano ją jako Klukowa Huta. W 1749 r. przeor kartuzów Jan Schwengel odnotował ją po łacinie jako Hutta Klukowa villa de nova radice, czyli dosłownie „wieś założona na nowym korzeniu" — co pięknie oddaje charakter tego typu osadnictwa. Przez wieki nazwa zapisywana była na różne sposoby: w źródłach kościelnych z 1928 r. jako Klukowahuta (pisane łącznie, pod wpływem wzorów niemieckich), w źródłach niemieckich jako Klukowahutta, a w okresie okupacji hitlerowskiej jako Kluckenhütte. Dopiero po II wojnie światowej ustaliła się poprawna, rozdzielna pisownia — Klukowa Huta — obowiązująca do dziś.

Życie dawnej wsi

W XVII wieku osada była własnością szlachecką. Kataster fryderycjański z 1773 r. wymienia z imienia i nazwiska jej ówczesnych mieszkańców — dzierżawcę Grabowskiego oraz najemników: Józefa Jarzembieńskiego, Jana Baskę, Franciszka Pollacha, Jana Makuratha, Jakuba Stoltza, Jakuba Jarzembieńskiego i Andrzeja Lemańczyka. Właścicielami dóbr byli wówczas Stanisław Wiecki oraz wdowa Wysocka.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa Klukowa Huta składa się z dwóch członów. Pierwszy — Klukowa — pochodzi od nazwiska Kluk lub Kluka, popularnego na Pomorzu (podobnie brzmiąca nazwa rodowa Kluki występuje też wśród Słowińców). Co ciekawe, kataster z 1773 r. wymienia gbura o nazwisku Kluka mieszkającego w pobliskich Łosienicach — nazwisko to było więc dobrze znane w okolicy już w XVIII wieku.

Drugi człon — Huta — wskazuje na dawną działalność gospodarczą: w takich miejscach wytwarzano niegdyś węgiel drzewny, popiół drzewny oraz smołę. Ten sam wzorzec nazewniczy spotykamy w wielu innych miejscowościach regionu, np. Chylowa Huta, Kapelowa Huta (dziś Kaplica) czy Starkowa Huta, a także w dawnej Egiertowej Hucie, znanej dziś jako Egiertowo (gmina Somonino).

Kluzepowo (Kluzypowo) — wybudowanie ze średniowieczną anegdotą w tle

Niewielkie wybudowanie położone ok. 1 km na południe od Starych Czapli funkcjonuje w terenie pod nazwą Kluzepowo, choć na mapie wojskowej z 1962 r. zapisano ją nieco inaczej — jako Kluzypowo.

Nazwa ma charakter dzierżawczy — pochodzi od przezwiska Kluzyp, do którego dodano typowy przyrostek -owo, wskazujący na przynależność do danej osoby. Skąd jednak wzięło się samo przezwisko? Według prof. Hubertaa Górnowicza, wybitnego badacza nazewnictwa pomorskiego, ma ono niemiecki rodowód — pochodzi od zestawienia Klus (skrócona forma imienia Nikolaus, czyli Mikołaj) oraz Dieb, czyli „złodziej". Razem dawało to swoiste przezwisko: „Mikołaj Złodziej".

Historię tę można sobie dopowiedzieć: prawdopodobnie chodziło o przebierańca chodzącego niegdyś od domu do domu w stroju św. Mikołaja, który przy okazji dopuścił się kradzieży — a niesławny czyn na trwałe utrwalił się w przezwisku, a później w nazwie miejscowości.

Kucborowo — nazwa przeniesiona i wspomnienie sobótkowych ognisk

Wybudowanie położone ok. 2,5 km na południe od Stężycy ma nazwę o ciekawej, wędrującej historii. Fryderyk Lorentz zapisał ją w 1923 r. jako Kudzberowo — była to jednak forma błędnie zrekonstruowana na podstawie kaszubskiej wymowy Kucberowo. Po wojnie ustaliła się poprawna forma Kucborowo, obecna konsekwentnie w Obwieszczeniu Wojewódzkiej Rady Narodowej z 1951 r., w dokumentach Urzędu Gminy, w kolejnych schematyzmach diecezjalnych (chełmińskim z 1975 i 1991 r., pelplińskim z 1992 i 1995 r.) oraz na mapie wojskowej z 1962 r.

Nazwa "pożyczona" z innej miejscowości

Co szczególnie ciekawe, nazwa naszego wybudowania nie powstała na miejscu, lecz została przeniesiona — z Kocborowa pod Starogardem Gdańskim, znanego dziś przede wszystkim jako siedziba Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych. Ta starsza miejscowość notowana jest już od XVI wieku, a jej nazwa wywodzi się od staropolskiego imienia Chociebor (pierwotna forma brzmiała Chocieborowo). Charakterystyczne przejście głoski o w u (z Kocborowo na Kucborowo) zaszło pod wpływem języka niemieckiego — podobny mechanizm zaobserwować można przy okolicznej nazwie Dubowo, pochodzącej od nazwiska karczmarza Duby. Warto dodać, że podobna osada — Kucborek — istnieje też pod Toruniem, w parafii Papowo Toruńskie.

Góra Świętego Jana

Niemcy nazywali to miejsce Kucborowo-Johannisberg, czyli dosłownie „Góra Świętego Jana". Nazwa ta prawdopodobnie nawiązuje do dawnego zwyczaju palenia tu ognisk w noc świętojańską (23 czerwca) — tradycyjną „sobótkę", obchodzoną niegdyś w wielu miejscach na Pomorzu.

Łączyński Młyn — dawna osada młyńska pod Łączynem

Osada położona ok. 2,5 km na północ od Łączyna, w parafii Wygoda, po raz pierwszy pojawia się w źródłach historycznych w 1749 roku — jako młyn, wspomniany przez opata kartuzów Jana Schwengla pod nazwą Młyn Łądczyński. Jego ówczesnym właścicielem był szlachcic Tokarski. Młyn zbudowano na strudze wypływającej spod Wygody i wpadającej do jeziora Nierzostowo.

Nazwa osady po polsku konsekwentnie brzmiała Łączyński Młyn, po niemiecku zaś Lonsckiner Mühle. Podobnie jak w przypadku innych młynów w regionie, nazwa ma charakter złożony: pierwszy człon — Łączyński — ma charakter topograficzny i wskazuje na sąsiedztwo Łączyna (dawniej zapisywanego jako Łądczyno czy Łątczyno, stąd też starsze warianty nazwy z „ą"). Drugi człon — Młyn — nawiązuje wprost do dawnej funkcji gospodarczej tego miejsca.

Dziś młyn już nie działa, jednak jego nazwa pozostaje trwałym śladem gospodarczej historii tych terenów.

Smokowo — niewielka osada w sercu gminy

Smokowo to niewielka osada położona w rejonie Szymbarku i Zgorzałego, wchodząca w skład sołectwa Zgorzałe. Jako odrębnie oznaczana miejscowość funkcjonuje w dokumentach gminnych już od początku XXI wieku — potwierdzają to m.in. materiały planistyczne z tego okresu. Ciągłość zamieszkania Smokowa dokumentują też źródła z 2008 roku, w których wśród mieszkańców gminy wymienieni są również mieszkańcy tej osady.

Stara Sikorska Huta — ślad dawnego hutnictwa pod Sikorzynem

Osada położona ok. 1,5 km na południowy zachód od Sikorzyna, należąca do parafii Gołubie, ma dość rozproszoną zabudowę — dlatego bywa czasem traktowana łącznie z Sikorzynem, a nie jako osobna miejscowość.

Pierwsze wzmianki o niej pochodzą z 1687 roku, z ksiąg ławniczych Kościerzyny, gdzie zapisano ją jako Sikorska Huta. Swoją dzisiejszą nazwę — Stara Sikorska Huta — osada zyskała później, gdy na południe od Sikorzyna powstała nowa osada o podobnej nazwie, Nowa Sikorska Huta. Aby je rozróżnić, starszą osadę zaczęto określać jako „starą". Potwierdza to zapis opata kartuzów Jana Schwengla z 1749 r., który użył formy Sikorzyńska Hutta Stara. W źródłach niemieckich funkcjonowały nazwy Sykorschiner Althütte lub Sikorschin-Althütte, a w okresie okupacji hitlerowskiej, od 1942 r., wprowadzono formę Sickerner Althütte.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa składa się z trzech elementów. Pierwszy — Stara — to przeciwieństwo określenia Nowa, użytego w nazwie sąsiedniej osady. Drugi — Sikorska — ma charakter topograficzny i wskazuje na sąsiedztwo Sikorzyna. Trzeci — Huta — odnosi się do dawnej działalności gospodarczej: podobnie jak w wielu innych miejscowościach regionu noszących ten człon w nazwie, w XVII wieku wytwarzano tu węgiel drzewny, popiół drzewny oraz smołę.

Stężycka Huta — osada z żywą listą XVIII-wiecznych mieszkańców

Wioska położona ok. 5 km na północny zachód od Stężycy po raz pierwszy pojawia się w źródłach historycznych w 1749 roku — wspomniał ją przeor kartuzów Jan Schwengel w łacińskim zapisie Hutta Stężycensis, odnotowując przy okazji ciekawy szczegół: mieszkańcy wspierali finansowo kościół w Stężycy, nie oddawali natomiast żadnego zboża tamtejszemu proboszczowi.

Wyjątkowo cennym źródłem jest kataster fryderycjański z 1773 roku, który wymienia z imienia i nazwiska ówczesnych mieszkańców osady (wtedy zapisywanej jako Stenzysche Hütte): sołtysa Adama Pałasza, Kazimierza Wiczkowskiego, Pawła Kolassę (prawdopodobnie Kulasa), Adama Konkola, Stanisława Stenzla, stróża leśnego Tomasza Matykę oraz najemnika Jana Skowrońskiego. To rzadka okazja, by poznać konkretnych ludzi żyjących tu ponad 250 lat temu.

Nazwa miejscowości ewoluowała na przestrzeni wieków: na mapie Engelhardta z 1819 r. zapisano ją jako Stendzyhutta, w źródłach polskich utrwaliła się forma Stężycka Huta (używana do dziś, czasem z łącznikiem: Stężycka-Huta, na wzór niemieckiego Stendzitzer-Hütte). Po kaszubsku mieszkańcy mówili dawniej Stãżeckô Heta, dziś raczej Stãżeckô Huta.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa ma prostą, dwuczłonową budowę: pierwszy człon — Stężycka — ma charakter topograficzny i wskazuje na sąsiedztwo pobliskiej Stężycy; drugi — Huta — nawiązuje do dawnej działalności produkcyjnej. Niestety, źródła historyczne nie precyzują, co dokładnie tu wytwarzano — mogła to być smoła, dziegieć, popiół drzewny, węgiel drzewny lub szkło, podobnie jak w innych okolicznych miejscowościach noszących w nazwie człon „Huta", np. Pomieczyńskiej Hucie, Borzestowskiej Hucie czy Grabowskiej Hucie.

Szymbark — od zaginionej wsi Maniek do niemieckiej kolonizacji

Historia Szymbarku jest jedną z najbardziej dramatycznych w całej gminie — dzisiejsza nazwa tej miejscowości jest bowiem wtórna. Wieś pierwotnie nazywała się inaczej, a jej losy obejmują zniknięcie w wyniku wojny i ponowne zasiedlenie przez osadników z Niemiec.

Zaginiona wieś sprzed wieków

W dokumencie księcia gdańskiego Mściwoja II z 1284 roku — którym książę przekazał ziemię Pirsna wraz z 22 miejscowościami (na czele z Kościerzyną) swojej siostrze stryjecznej Gertrudzie — na 20. pozycji figuruje wieś zapisana jako Manecewo. W kolejnych wiekach nazwa ta pojawia się w różnych formach: Manchowe (1291 r.) oraz Monszowo (XVI-wieczne wizytacje kościelne biskupa Rozrażewskiego) — przy czym w tym ostatnim źródle wieś określona jest już jako opuszczona (villa deserta). Historyk ks. Paweł Czaplewski, autor Kartuzji kaszubskiej, uważał, że osada zaginęła w trakcie wojny trzynastoletniej (1454–1466).

Badacze różnie interpretowali tę zagadkową nazwę — wiąże się ją najprawdopodobniej z imieniem Maniek, skróconą formą hebrajskiego imienia Emanuel (oznaczającego „Bóg z nami" — tego samego imienia, które według proroctwa Izajasza miał otrzymać Mesjasz). Wieś nosiłaby więc pierwotnie nazwę dzierżawczą, wskazującą na jej założyciela lub właściciela — Mańkowo lub Manieczewo. Od tego samego imienia wywodzi się zresztą popularne na Pomorzu nazwisko Mańczak.

Nowi osadnicy i nowa nazwa

Opuszczoną wieś trzeba było zasiedlić na nowo. Dokonali tego w XVII wieku starostowie kościerscy, sprowadzając na te tereny osadników niemieckich. W 1664 roku pojawia się zapis nowej nazwy — Schönberg — utworzonej od niemieckich słów schön ('piękny') i Berg ('góra'). Z czasem nazwa ta została spolszczona na dzisiejszy Szymbark — zgodnie z regularnym wzorcem, w jakim niemiecki człon -berg Polacy oddawali jako -bark (podobnie Rottenberg stał się Rotembarkiem pod Kościerzyną).

Warto dodać, że Szymbark nie jest odosobnionym przypadkiem — w powiecie kartuskim znajduje się kilka innych miejscowości o niemieckiej etymologii, takich jak Heytus (od Heyhus — dosłownie „buda na siano"), Hopowo (od Hoppendorf) czy Egiertowo (od Eggertshütte). Nazwy te są żywym świadectwem burzliwej historii tych ziem.

Śnice — osada nazwana od marzyciela

Osada położona ok. 4,5 km na południowy zachód od Stężycy pojawia się w źródłach historycznych po raz pierwszy w katastrze fryderycjańskim z 1773 roku, a następnie na mapie Engelhardta z 1819 r. Nazwa polska — Śnice — od początku zapisywana była jednolicie; strona niemiecka używała form Snice lub Snitza (1839 r.), a w okresie okupacji hitlerowskiej wprowadzono nazwę Schnitz. Językoznawca Stefan Ramułt notował ją jako Snice. Wiemy też, dzięki źródłom historycznym (W. Hein), że w 1773 r. dzierżawcą osady był niejaki Michał Kalk.

Co ciekawe, osada musiała istnieć jeszcze wcześniej, niż wskazuje pierwszy oficjalny zapis — potwierdza to wizytacja biskupa Szaniawskiego z 1710 roku, wspominająca już o łąkach „Sznice".

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa Śnice ma charakter rodzinny — pochodzi od nazwiska Śnica, użytego w liczbie mnogiej: Śnice (co współcześnie brzmiałoby jak „państwo Śnicowie"). Samo nazwisko Śnica (po kaszubsku Snica) wywodzi się od czasownika śnić i mogło pierwotnie oznaczać osobę o usposobieniu marzycielskim — swego rodzaju „marzyciela".

Warto dodać ciekawostkę literacką: to samo nazwisko — Leszek Śnica — nosi jeden z bohaterów powieści Stefana Żeromskiego Walka z szatanem.

Malbork pod Stężycą — echo krzyżackiej stolicy w naszej gminie

Niewielka osada położona ok. 5 km na południowy zachód od Stężycy nosi nazwę, która od razu przywodzi na myśl słynny zamek nad Nogatem. Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w katastrze fryderycjańskim z 1773 roku jako Marienburg, następnie na mapie Engelhardta z 1819 r. jako Malborg. W kolejnych zapisach funkcjonowała pod różnymi postaciami: Mahlborg, Malborch, Malbórg, a po niemiecku najczęściej jako Marienburg. Kaszubi nazywali tę osadę Malbórk. Wiemy też, dzięki źródłom historycznym, że w 1773 r. jej dzierżawcą był niejaki Maciej Żuromski.

Skąd wzięła się ta nazwa?

To przykład nazwy kulturowej, przeniesionej — w tym przypadku wprost z Malborka na Powiślu Gdańskim, słynnego z monumentalnego zamku krzyżackiego. Nie sposób dziś jednoznacznie ustalić, jakie były okoliczności i motywy tego przeniesienia — być może chodziło o żartobliwe lub ambitne nawiązanie do znanego, ważnego miasta.

Tego typu „zapożyczone" nazwy miejscowości nie są w regionie rzadkością — na Pomorzu znajdziemy również m.in. Rzym pod Kożyczkowem (gmina Chmielno) i Rzym pod Tuszkowami w Kościerskiem, Wenecję w Wielkopolsce czy Sewastopol pod Skarszewami. To ciekawy przykład ludowej fantazji nazewniczej, nadającej niewielkim, skromnym osadom nazwy wielkich, znanych z historii miast.